KONU ANLATIMI TÜRKÇE

YAZIM (İMLA)KURALLARI

BÜYÜK HARFLERİN KULLANILDIĞI YERLER

a) Cümlelerin başında kullanılır.

-Kitap almak için kütüphaneye gitti.

-Zehra işe gitti.

b) Kişi ad ve soyadları büyük harfle yazılır.

-Engin Altan Düzyatan   Ebru Gündeş  Rıdvan Dilmen

c) Hayvanlara verilen özel adlar büyük harfle yazılır.

-Boncuk, Fıstık ,Tekir…

ç) Ulus adları büyük harfle yazılır.

-Türk, Alman, Rus, Arap …

d) Devlet ve ülke adları büyük harfle yazılır.

-Almanya, Fransa, Hollanda …

e) Kent, köy, sokak adları büyük harfle yazılır.

-Edirne, Sincan, Ezine …

f) Dil adları büyük harfle yazılır.

-Türkçe, Arapça , Portekizce

g) Kıta, bölge, ova, deniz, göl, dağ, akarsu, orman adları büyük harfle yazılır.

-Güney Amerika, Erciyes Dağı , Van Gölü , Konya Ovası …

DİKKAT!!! Yer yön bildiren sözcükler, tek başına ya da özel isimden sonra kullanıldıkları zaman küçük harfle, özel isimden önce kullanıldıklarında ise büyük harfle başlar.

Örneğin;

-Hakkari Doğu Anadolu bölgesinde bulunur.

-Anadolu’nun doğusu dağlık ve engebelidir.

ğ) Ulus, dil, din mezhep kişi adlarından türemiş sözcükler büyük harfle yazılır.

-Milliyetçilik , Asyalı …

h) İki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlar.

DİKKAT!!! İki noktadan sonra gelen tanım ve açıklamalar büyük harfle, örnekler ise küçük harfle başlar.

-İsim: Varlıkları karşılayan kelimelere denir.

-Meyve çeşitleri şunlardır : kiraz,vişne, elma …

I) Kişi adlarında önce ve sonra gelen unvanlar, lakaplar, meslek ve türbe isimleri büyük harfle başlar.

-Doktor Mehmet Bey, Avukat Selin, Yarbay Pınar , Fatma Hanım, Yaşar Hoca  …

i)Yapı ve yapıt adları büyük harfle başlar.

-Yaprak Dökümü, Peçin Kalesi , Bahar Apartmanı …

j) Din mezhep adları büyük harfle yazılır.

-İslamiyet, Yahudilik ,Sünnilik …

k) Hitap sözcüklerinde büyük harfle yazılır.

-Sevgili Arkadaşlar, Ey Türk Gençliği vb.

l)Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar.

-Dünya, Venüs, Merkür…

 -Dünya Güneş etrafında döner.

DİKKAT!!! Güneş, dünya, ay sözcükleri gezegen anlamı dışında kullanıldığında küçük harfle başlar.

-Odama  güneş girmiyor.

-Haberi duyunca dünyam yıkıldı.

 

SAYILARIN YAZIMI

a) Metin içerisinde sayılar küçük harfle yazılır.

-iki yıldır silah altında

-Bu gelenek on yıldır sürüyor.

b) Bilimsel konularda kesinlik aranan konularda sayılar rakamla yazılır.

-Kübra ile saat 18.45’te buluşacağız.

c) Çok sıfırlı büyük sayıların ana sayıların sonrasındaki sayılar yazıyla gösterilir.

-8 milyar , 7 trilyon

-Yardım kampanyasında 3 trilyon  toplandı.

ç) Saat ve dakikalar metin içinde yazıyla da yazılabilir.

-Ahmet saat onu beş geçe orda olurum dedi.

f) Birden fazla oluşan sayılar ayrı yazılır.

-bin iki yüz elli

-Kardeşim bugün yirmi bir yaşına girdi.

DİKKAT!!! Çek, senet makbuz gibi belgelerde değişikliği önlemek amacıyla sayılar bitişik yazılır.

-yüzonaltımilyon

g) Rakamla yazılmış bir sayıya gelen ek, kesme işareti ile ayrılır.

-74’te 1982’de

ğ) Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla verilir.

-ikişer ,üçer, dörder

h) Sıra sayılar, derece gösteren ek aldığında ya sayıdan sonra nokta konur ya da kesme işareti ile ayrıldıktan sonra derece gösteren ek yazılır.

-5. , 3’üncü , 2’nci

 

KISALTMALARIN YAZIMI

a) Özel ad ve birkaç sözcükten oluşuyorsa genellikle ,her sözcüğün ilk harfi alınır ve büyük harfle yazılır.

– F.N.Çamlıbel  -P.Safa

b)Kısaltmalar genellikle kalıplaşmış, değişmez biçimler olarak kullanılır.

-TBMM — Türkiye Büyük  Millet Meclisi , Dz.Kuv.K — Deniz Kuvvetleri Komutanlığı

DİKKAT!!! Bu tip kısaltmalarda ,harfler arasına nokta konmaz ve kısaltmaya gelen ek, kesme işareti ile ayrılıp kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre getirilir.

c ) Bazı özel adların kısaltmasında, sözcüğün ilk harfi büyük olmak üzere baştan iki veya üç harfi alınır ve sonuna nokta konur.

-İng. (İngilizce) Alm. (Almanca )

 

KESME İŞARETİ’NİN KULLANIMI (‘)

a) Özel adlara gelen kesme işareti kesme işaretiyle ayrılır.

-Yozgat’a , Mehmet’in

b) Özel adlara eklenip “aile, gil ” anlamı veren -ler eki, kesme işareti ile ayrılmaz.

-Mehmetler bize gelecek.

c)Soy, sülale anlamı katan -ler eki kesme işaretiyle ayrılmaz.

-Türkler, Almanlar

d) Özel adlardan türetilmiş sözcüklerde yapım ekleri kesme imi ile ayrılmaz.

-Ankaralı , Atatürkçü

e) Abartma anlamı katan -ler eki kesme işareti ile ayrılmaz.

-Onu görünce dünyalar benim oldu.

f) Sıra topluluk anlamı veren -ler kesme işareti ile ayrılmaz.

-Japonlar, Balkanlar

g) Kimi ses düşmelerinde, düşen sesin yerine kesme işareti konur.

-n’olur

 
BİRLEŞİK SÖZCÜKLERİN YAZIMI

a)Ses değişimi nedeniyle oluşan sözcükler  birleşik yazılır.

-cumartesi (Cuma ertesi ) -nasıl (ne asıl) , kaynana (kayın ana )

b) Anlam kayması yoluyla oluşan sözcükler birleşik yazılır.

-suçiçeği, basımevi,dalkavuk

c) “Etmek ,olmak ,eylemek “ yardımcı eylemleriyle kurulan birleşik eylemlerde ünsüz artması ya da ünlü düşmesi oluşuyorsa birleşik eylem bitişik yazılır.

-affetmek, hissetmek, kaybolmak

d) İki eylemden oluşan; yeterlik, tezlik, sürerlik, yaklaşma diye adlandırılan özel bileşik eylemler bitişik yazılır: bakakalmak, alıvermek, bekleyedurmak, düşeyazmak…

Terimlerin Yazımı

İki ya da üç sözcükten oluşan ve bileşik sözcük niteliği gösteren terimler bitişik yazılır: taçyaprağı, atardamar, mercanbalığı…

BİRLEŞİK YA DA BİRKAÇ SÖZCÜKLÜ ÖZEL ADLARIN YAZIMI

a ) Birkaç sözcükten oluşan adlar ve soyadlar bitişik yazılır.

-Göksu , Alperen

b)Birkaç sözcükten oluşan il,ilçe, bucak ve köy adları birleşik yazılır.

-Gaziantep, Gökçeada, Sarayönü

c) Bir tür adı ile tamamlanan özel yer adları ayrı yazılır.

-Eğirdir Gölü , Çukur Mahalle

ç) Bir tür adı ile oluşan tarihsel olay adlarının her sözcüğü  ayrı yazılır ve büyük harfle başlatılır.

-Sakarya Savaşı , Paris Barış Antlaşması

d) Özel adla tamamlanan tür adları küçük harfle başlar.

– Tokat yaprağı , Van kedisi

e) Bir yere , kuruma verilmiş özel adlar ,aslına uygun olarak ve büyük harfle başlatılarak yazılır.

-Mimar Sinan Lisesi , Gazi Mehmet Paşa Caddesi …

 

İKİLEMELERİN YAZIMI

a) İkilemeler ayrı ayrı yazılır ve ikilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına herhangi bir noktalama işareti konmaz.

-ağır ağır , alt üst , yukarı aşağı

b) Sözcükler ek alarak da ikileme oluşturabilir bu tür sözcükler de ayrı yazılır.

-el ele ,iç içe, yan yana …

c) Yansımalarla oluşturulan ikilemeler de ayrı yazılır.

 -şırıl şırıl , çatır çutur …

d) Eylemsilerin yenilenmesiyle de ikileme oluşur ve ayrı ayrı yazılır.

-dalıp dalıp , koşa koşa …

PEKİŞTİRMELİ SÖZCÜKLERİN YAZIMI

a) Pekiştirmeli sözcüklerde artmak , azalmak ,çoğalmak , güçlenmek gibi anlamlar taşırlar.

b) Sözcüğün ilk ünlüsünün sonuna getirilen ‘m,p,r,s’ ünsüzleriyle oluşan sözcük birleştirilerek yazılır.

-sıcak -sımsıcak , uzun —upuzun

c)Sözcüklerin arasına ‘mi’ edatı bulunan pekiştirme anlamlı ikilemelerde her sözcük ayrı yazılır.

-çirkin mi çirkin ,sağlam mı sağlam

 

EKLERİN YAZIMI
‘DE’ nin  YAZIMI

a) Ek olan -de birleşik yazılır.

b)Durum eki olan da birleşik yazılır.

-Yarın okulda buluşalım.

c)Sıfat türetme eki olan de birleşik yazılır.

-yerinde karar, gözde sınıf …

d)Bağlaç olan de sözcüktür ayrı yazılır ve cümleden çıkardığımızda cümlenin anlamı bozulmaz.

-Ben de görüyorum.

-Elmadan da isterim.

DİKKAT!!!  -de kendisinden önceki sözcüğe büyük ünlü uyumuyla bağlı olduğundan -da biçiminde de yazılır.

-Murat ta bizimle gelsin.

DİKKAT!!! ‘ya da ‘ sözcüğü her zaman ayrı yazılır.

Kİ’nin YAZIMI

a) Ek olan ki bitişik yazılır.

b)İlgi zamiri olan -ki birleşik yazılır.

– bu sınıf bizimkinden büyük

c)Sıfat türetme eki olan -ki  bitişik yazılır.

-Evdeki hesap çarşıya uymadı

-Dünkü toplantıda radikal kararlar alındı.

d) Bağlaç olan -ki sözcüktür ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamında bozulma olmaz.

-Dün bir hava vardı ki çok güzel

-Dinletemiyorum ki sözümü

DİKKAT DİKKAT !!! MADEMKİ , OYSAKİ ,SANKİ, HALBUKİ, MEĞERKİ sözcüklerinde ‘ki’ bağlaç olmasına rağmen ayrı yazılmaz.

Mİ’ nin YAZIMI

a) Her zaman ayrı yazılır.

-Sinemaya sen de mi geleceksin?

b)Soru eki olarak da kullanılabilir.

-Sizde pikniğe gidecek misiniz?

c)Pekiştirmeli sözcüklerde kullanılan mi ayrı yazılır.

-güçlü mü güçlü , temiz mi temiz

İLE’nin YAZIMI

a) İle sözcüğü, bağlaç ya da edat olarak ayrı yazıldığı gibi ek olarak da bitişik yazılır.

b) İle sözcüğü ünlü ile biten sözcüklere ek olarak getirildiğinde başındaki -i ünlüsü düşer ve araya -y kaynaştırma ünsüzü gire – e sesi de sözcüğün kalınlık incelik yönünden uyar.

-gazete ile — gazeteyle, korku ile — korkuyla

c) İle sözcüğü ünsüz ile biten sözcüklere ek olarak getirildiğinde başındaki -i ünlüsü düşer. -e ünlüsü de sözcüğün ünlüsüne kalınlık incelik yönünden uyar.

-göz ile — gözle , kitap ile — kitapla

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir