İNKILAP TARİHİ VE ATATÜRKÇÜLÜK KONU ANLATIMI

YA İSTİKLAL YA ÖLÜM!

YA İSTİKLAL YA ÖLÜM konu anlatımında öğreneceğimiz konular ;

-Doğu Cephesi

-Gümrü Antlaşması

-Güney Cephesi 

-Ankara Antlaşması 

-Batı Cephesi 

-I. ve II. İnönü Savaşı ve Sonuçları 

-Londra Konferansı

-Moskova Antlaşması ve Afganistan dostluk antlaşması

-Kütahya Eskişehir Savaşı

-Tekalif-i Milliye Emirleri

-Sakarya Meydan Muhaberesi 

-Ankara Antlaşması 

-Kars Antaşması

-Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muhaberesi 

-Mudanya Ateşkes Antlaşması 

-Lozan Barış Antlaşması 

-Milli Mücadelenin Sanata ve Edebiyata Yansımaları 

İLK ZAFERİMİZ

Doğu Cephesi

-Doğu’da Türkler ve Ermeniler arasında olmuştur.

-Komutan Kazım Karabekir’dir.

-Gümrü Antlaşması imzalanmıştır.

Gümrü Antlaşması

-Ermeniler Doğu Anadolu’daki isteklerinden vazgeçip, işgal ettikleri yerleri boşalttılar.

-Artvin ve Ardahan dışında sınırlar çizildi.

-Ermeni sorunu çözüme kavuştu.

Antlaşmanın Önemi

-Doğu’daki birlikler Batı ve Güney cephelerine kaydırılarak oralar güçlendirildi.

-TBMM’nin otoritesi artmış oldu.

-Ermenistan TBMM’yi tanıyan ilk devlet oldu.

-TBMM’nin ulusal alanda kazandığı ilk başarısı oldu.

Güney Cephesi

-Türkler ve Fransızlar arasında gerçekleşmiştir.

-Bu cephe de düzenli ordu savaşmamıştır. Savaşanlar Kuvay-ı Milliyecilerdir.

-Antep, Urfa, Maraş savunma yapmışlar ve şehiri ismlerinin önüne ekler almışlardır.

Antep’e; GAZİ, Urfa’ya; ŞANLI, Maraş’a; KAHRAMAN unvanı verilmiştir.

-Ankara Antlaşması imzalanmıştır.

Ankara Antlaşması

-Fransa ve Türkiye arasında imzalanmıştır.

-Fransızlar Hatay hariç işgal ettikleri tüm yerleri boşaltmışlardır.

Antlaşmanın Önemi

-Fransa yeni Türk Devletini tanıdı.

Batı Cephesi

-Türkler ve Yunanlar arasında gerçekleşmiştir.

-Bu cephede yeni kurulan düzenli ordu savaşmıştır.

-Kurtuluş Savaşının düşmanla en yoğun çatışıldığı cephesidir.

I. İnönü Zaferi (6 Ocak 1921)

Sebepleri

-Yunanlıların Eskişehir’i işgal edip demir yollarını ele geçirme istekleri

-Ankara’ya ulaşıp TBMM’yi kapatma istekleri

Bu savaşta;

-Yunanlara karşı yoğun bir savunma yapıldı.

Savaşın Sonucu

-Düzenli ordunun kazandığı ilk savaş oldu.

-TBMM’nin otoritesi ve gücü arttı.

-Afganistan ile Dostluk Antlaşması imzalandı.

-Çerkez Ethem isyanı bu savaş sonrasında bastırıldı.

-İsmet Paşa Albaylıktan Generalliğe yükseldi.

-Halkın Kurtuluş Savaşını kazanacağına olan inancı güçlendi.

-Ortaya çıkan bu durum Londra’da bir Konferasın toplanmasına sebep oldu.

UYARI!!! I. İnönü Savaşının kazanılmasının ardından ilk anayasamız olan Teşkilat-ı Esasi çıkarıldı. İstiklal Marşı kabul edildi.(1921)

Londra Konferansı

-Amaç; Sevr’i TBMM’ye kabul ettirmek.

-İtilaf Devletleri Osmanlı aracılığı ile TBMM’yi konferansa davet etti ancak Mustafa Kemal ayrı bir davet olmazsa katılmayacağını bildirdi.

-Osmanlı Devleti adına Tevfik Paşa, TBMM adına Bekir Sami Bey katıldı.

-Konferansta Tevfik Paşa konuşmak için kalktığında; ‘Söz Milletin Gerçek Temsilcisinin’ diyerek sözü Bekir Sami Bey’e bırakmıştır.

-Tevfik Paşa bu sözü ile TBMM’yi tanımış oldu.

-Konferans bir anlaşma sağlanamadığı için dağıldı.

TBMM’nin Konferansa Katılma Amacı

-Misak-ı Milliyi duyurmak

-Türkler barıştan kaçıyor propagandasının önüne geçmek

-Ulusun temsilcisinin TBMM olduğunu göstermek

Konferansın Önemi

-TBMM, İtilaf Devletleri tarafından ayrı olarak çağırılmakla resmen tanınmış oldu.

-TBMM’nin haklı davası kamuoyuna duyuruldu.

Afganistan Dostluk Antlaşması

-Düşmana karşı tam ittifak kurulan ilk devlet Afganistan’dır.

-Bir saldırı olursa birbirlerine yardım edecekler.

Moskova Antlaşması

-Rusya ile imzalanmıştır.

-Doğu sınırımız çizilmiştir.

-Çarlık Rusya ile Osmanlı arasında imzalanan bütün antlaşmalar geçersiz sayılacak.

-Batum, Gürcistan’a verilecektir.

İki devlet arasında karşılıklı yardımlaşma kabul edildi.

-Bir devletin tanımadığı bir antlaşmayı, diğer devlette tanımayacaktır.

UYARI!!! Moskova Antlaşması ile Misak-ı Milli ilk defa batılı bir devlet tarafından kabul edilmiş oldu.

-Batum’un Gürcistan’a verilmesi ile Misak-ı Milliden ilk tabiz verilmiş oldu.

II. İnönü Savaşı

Londra Konferansından başarı sağlanamadığı için Yunanlılar tekrar saldırdı.

-Bu saldırı bizim zaferimizle sonuçlandı.

-Bu başarı üzerine İtalyanlar Batı Anadoludan çekilme kararı aldı.

-Mustafa Kemal II.İnönü zaferinden sonra ‘Siz orada sadece düşmenı değil bu milletin makus talihini de yendiniz’ dedi.

Kütahya-Eskişehir Savaşı

-İki kez yenilen Yunanlılar büyük bir saldırıya geçtiler.

-Ordumuzun yeterli malzemesi yoktu.

-Hedefi Ankara olan Yunanlar Afyon, Kütahya ve Eskişehir’i işgal ettiler.

-Türk ordusu zaman kazanabilmek için Mustafa Kemal’in de emriyle Sakarya’nın doğusuna çekildiler.

Mustafa Kemal bizzat cepheye gitti.

-Mustafa Kemal 3 aylığına Başkomutan seçildi.

-Yasama, yürütme ve yargının bütün yetkileri Mustafa Kemal’e verildi.

-Mustafa Kemal Tekalif-i Milliye Emirlerini çıkardı.

-Topyekün bir savaşa hazırlanıldığının kanıtları bunlardır.

-Bu savaşta Türk ordusunun hala taarruz gücünü tam olarak kazanamadığını görüyoruz.

Tekalif-i Milliye Emirleri 

-Sakarya Savaşı öncesinde yayınlanmıştır.

-Her ilçeye tekalif-i milliye komisyonları kurulacak.

-40 yaşına kadar olan herkes askere alınacak.

-Halkın ve esnafın elinde olan kıyafet, hayvan ve yiyeceğin %40’ı parası daha sonra ödenmek koşulu ile alınacak.

-Her aile bir askeri giydirecek çorap, iç çamaşırı ve ayakkabı hazırlayıp verecek.

-Akaryakıt,  kamyon lastiklerinin %40’ı, haberleşme araçları devlete verilecek.

-Halkın elindeki silah ve cephane orduya verilecek.

Sakarya Meydan Savaşı

-Mustafa bu savaşta ‘Hat’tı müdafa yoktur, sathı müdafa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın bütün kanı vatandaş kanı ile ıslanmadıkça bırakılamaz.’ sözünü söylemiştir.

-Yunanlıların saldırdığı bir savaştır.

Başkomutan Mustafa Kemal önderliğinde büyük bir zafer elde edildi.

-Düşmanın gücü kırılmıştır.

-Düşman savunmaya geçmiştir.

Sonuçları

-Kars ve Ankara Antlaşmaları imzalanmıştır.

-İtilaf Devletleri arasındaki birlik bozuldu.

-Yunanistan taarruzdan, savunmaya geçmiştir.

-Mustafa Kemal’e Mareşallik rütbesi Gazilik unvanı verildi.

-Türk milletinin bağımsızlık hırsı ve azmi daha da kuvvetlendi.

-1683 Viyana Kuşatmasından beri Türklerin geri çekilme hareketi durmuş oldu.

İtalyanlar yurdumuzdan çekildi.

Kars Antlaşması

-Doğu sınırımız kesin şeklini almıştır.

-Sovyetler Birliği ve Kafkas Cumhuriyetleri ile imzalanmıştır.

-Moskova Antlaşmasında çözümlenemeyen konular halledildi.

Ankara Antlaşması

-Fransa ve TBMM arasında imzalanmıştır.

-Hatay dışında Türk sınırlarımız çizildi.

-Hatay’da özerk bir yönetim kurulması kararı kabul edildi.

-Bu yönetimin dili Türkçe olacaktı.

Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Meydan Muharebesi

-Mustafa Kemal’in Başkomutanlık süresi 1 yıl uzatıldı.

-Uzayan bu süre ile savaş hazırlıkları hızlı ve gizli bir şekilde devam etti.

-Yunanlılar Sakarya Savaşı sonrasında savunmaya geçtiler.

-30 Ağustos’ta Dumlupınar(Başkomutanlık) Meydan Savaşı yapıldı ve Yunanlar büyük bir bozguna uğratıldı.

-Mustafa Kemal ‘Ordular ilk hedefiniz Akdeniz ‘dir, ileri.’ emrini vermiştir.

-Batı Anadolu düşmandan temizlendi.

-Türkiye’nin gücü İtilaf Devletlerince kabul edildi.

-Yunan işgali sona erdi.

-TBMM’ye, İtilaf Devletlerinden şartsız ateşkes teklifi geldi.

Mudanya Ateşkes Antlaşması

-İtilaf Devlerinin tamamı TBMM’yi tanıdı.

-Doğu Trakya savaşılmadan kazanıldı.

-Boğazlar ve İstanbul TBMM hükümetine bırakılacaktır. (Osmanlı Devleti sona erdi)

Lozan Barış Antlaşması (24 temmuz 1923)

-Lozan barış antlaşmasına Hasan Saka,İsmet İnönü ve Doktor Rıza Nur katılmıştır.

-Lozan’da görüşülen konular , Sınırlar , kapitülasyonlar , Azınlık hakları , İstanbul’un boşaltılması , adalar, patrikhane , yabancı okullar , boğazlar ,savaş tazminatı, nüfus mübadelesi ve dış borçlardır.

DİKKAT !!! Lozan Barış Antlaşmasında gözlemci olarak katılan devlet ABD’dir.

-Kapitülasyonlar tamamen kaldırılmıştır.

-Lozan görüşmeleri I. TBMM döneminde başlamıştır, II. TBMM döneminde ise onaylanmıştır.

Milli Mücadelenin Sanata ve Edebiyata Yansımaları 

Millî Mücadele Dönemi’ni yaşayan ve bu süreçte yaşadıklarını yapıtlarına aktaran yazarların başında Halide Edip Adıvar gelir. Yazar Kurtuluş Savaşı’na doğrudan katılmış, orduda onbaşı ve çavuş gibi rütbelerle görev almıştır. 1922’de kaleme aldığı “Ateşten Gömlek” adlı romanı, bu tanıklığın ürünüdür. “Türk’ün Ateşle İmtihanı” adlı eser de Millî Mücadele’yi yansıtan önemli yapıtlardandır.
-Millî Mücadele Dönemi’nden sonra yazılmış olsa da dönemin ruhunu en iyi yansıtan romanlardan biri “Küçük Ağa”dır. Tarık Buğra, aşağıda bir bölümü verilen bu romanında Anadolu insanının Millî Mücadele’ye bakışını ve halkın Millî Mücadele’ye katılımını sağlamak amacıyla yapılan çalışmaları anlatmaktadır

Millî Mücadele, sinemaya ve dizi filmlerine de konu olmuştur. Bu konudaki ilk eserler, Fuat Uzkınay’ın “İstiklal” (1922) ve “Zafer Yolları” (1923) isimli belgesel filmleridir.
-Halide Edip Adıvar’ın aynı adlı romanından uyarlanan “Ateşten Gömlek” (1923), senaryo yazarlığını ve yönetmenliğini Muhsin Ertuğrul’un yaptığı Millî Mücadele’yi konu edinen ilk uzun metrajlı filmdir.

“Ankara Postası” (1928), “Bir Millet Uyanıyor” (1932), “İstiklal Madalyası” (1948), “Kalpaklılar” (1959), “Dağ Başını Duman Almış” (1964), “Son Osmanlı Yandım Ali” (2006), “Dersimiz Atatürk” (2009), “Veda” (2010) ve “Taş Mektep” (2013) bu konuyu işleyen ya da bu konuya değinen filmlerden bazılarıdır.
-Bu konuda dizi filmler de çekilmiştir. Yönetmenliğini Yücel Çakmaklı’nın yaptığı “Küçük Ağa”(1983), Ziya Öztan’ın “Kurtuluş” (1994) ve Cafer Özgül’ün “Esir Şehrin İnsanları” (2003) bu eserlerden bazılarıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir