KONU ANLATIMI TÜRKÇE

NOKTALAMA İŞARETLERİ

Noktalama İşaretleri konu anlatımı içerisinde öğreneceğimiz konular ; 

-Noktanın Kullanıldığı Yerler 

-Virgülün Kullanıldığı Yerler 

-Noktalı Virgülün Kullanıldığı Yerler 

-İki Noktanın Kullanıldığı Yerler 

-Kesme İşaretinin Kullanıldığı Yerler 

-Soru İşaretinin Kullanıldığı Yerler 

-Ünlemin Kullanıldığı Yerler 

-Üç Nokta Kullanıldığı Yerler 

-Tırnak İşaretinin Kullanıldığı Yerler 

-Parantez Kullanıldığı Yerler 

-Kısa Çizgi Kullanıldığı Yerler 

-Uzun Çizgi Kullanıldığı Yerler 

-Den den Kullanıldığı Yerler 

-Eğik Çizgi Kullanıldığı Yerler 

-Köşeli Parantez Kullanıldığı Yerler 

-Düzeltme İşaretinin Kullanıldığı Yerler 

 

NOKTA

a) Anlamca tamamlanmış cümlelerin sonunda kullanılır.

Örnekler;

-Mehmet dün maça geç geldi.

-Yaşar Bey dün eve geç geleceğim dedi.

-Gözlerin gözlerime değince felaketim olurdu, ağlardım.

b) Kısaltmalardan sonra kullanılır.

-vb. Prof. Dr. Alm.

c) Sıra gösteren rakamlardan sonra -inci eki yerine kullanılır.

-4.Murat 19.yy

d) Tarihlerin yazılışında gün ay yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için kullanılır.

-21.08.1992

 e) Saat ve sayıların yazımında kullanılır.

08.45   12.250.300

f) Matematik de çarpma işlemi yerine kullanılır.

3.5=15

 

VİRGÜL

a) Yazıda sıralanan eş görevli sözcükler yüklemeler ve cümleleri ayırmada kullanılır.

-O kitabı aradım, buldum.

-Fırat, Dicle önemli nehirlerimizdendir.

-Çalıkuşu’nu , Huzur’u , İntibah’ı  okudun mu ?

b) Ara söz ve ara cümlelerin başına ve sonuna konur.

-Ahmet kim ne derse desin, kahraman bir çocuktur.

-Eskişehir’i doğduğu memleketi, çok özlemişti.

c)Hitaplardan sonra kullanılır.

-Sevgili kızım, Değerli Öğretmenim, Saygıdeğer müdürüm,

d) Yüklemden uzak kalmış özneden sonra konur.

-Ahmet Haşim, şiirde anlamın kapalı olmasına ve musikiye önem vermiş bir şairimizdir.

e) Anlam karışıklığına engel olmak için adlaşmış sıfatlardan sonra kullanılır.

-Genç, adama ters ters baktı.

-İhtiyar, adamın suratına tükürdü.

-Yaralı, kadının yüzüne bakıyordu.

f) İşaret sıfatı ve zamirlerini karıştırmamak için kullanılır.

-o, şiiri niçin ezberlemiş.

g) Cümle başında kullanılan evet, hayır, yok ,peki tamam gibi sözcüklerden sonra kullanılır.

-Hayır, bu işi sevmedim.

-Peki yarın geliyorum sizinle.

ğ) Ondalık sayılardan sonra kullanılır.

-12,3 20,7

h) Tırnak işareti içine alınmamış aktarma cümlelerinden sonra kullanılır.

-Benim suçum yok, diyordu.

 

NOKTALI VİRGÜL

a) Birbirine bağlı olmakla birlikte her biri kendi içinde bağımsız cümlelerin arasında kullanılır.

-Horoz ölür ; gözü çöplükte kalır.

-Yalancının evi yanmış ;kimse inanmamış.

b) Virgülle ayrılmış sözleri ya da söz öbeklerini ayırmak için kullanılır.

-Sayısal derslerden matematiği, fiziği ; sözel derslerden tarihi , coğrafyayı severim.

c) Öğeleri arasına virgül konmuş sıralı cümleleri ayırmada kullanılır.

-At ölür, meydan kalır ; yiğit ölür şan kalır.

-Kel ölür, sırma saçlı olur; kör ölür badem gözlü olur.

ç) Önceki cümleye fakat oysa lakin çünkü gibi  bağlaçlarla bağlanan cümlelerde bağlaçlardan önce kullanılır.

-Bu ormanı inceledim ; fakat pek beğendiğimi söyleyemem.

-Köye sen git ; ancak orada çık fazla kalma.

DİKKAT!!! Noktalı virgül yukarıda sayılan bağlaçlardan önce kullanıldığı gibi bunların yerine de kullanılabilir.

-Bugün erken yatmalıyım ; yarın sınav var.

d) Anlam karışıklığına meydan vermemek için adlaşmış sıfatlardan sonra kullanılır. (Virgülle aynı görevi )

-Genç ; adama ters ters baktı.

-Genç, adama ters ters baktı.

-İhtiyar; adamın suratına tükürdü.

e) Özneyi kendisinden sonraki virgülle birbirine bağlı sözcüklerden ayırmak için kullanılır.

-Ahmet ; Tarık ,Kenan be Ferit’ten daha çalışkandır.

 

İKİ NOKTA

a)Tanımlama, açıklama ve örneklemelerden önce kullanılır.

– İsim : Varlıkları karşılayan kelimelere denir.

-Demokrasinin tek kaynağı var: O da özgürlüktür.

-Tahıl çeşitleri şunlardır: arpa, buğday, mısır …

DİKKAT!!! İki noktadan sonra gelen tanım ve açıklamalar büyük harfle ; örnekler ise küçük harfle başlar.

b) Öykü ve romanlarda konuşma çizgisinden önce kullanılır.

-Süleyman Çavuş kızdı:

-Bırak açma o bahsi.

c)Matematikte bölme işlemi yerine kullanılır.

-60: 15 = 4

 

KESME İŞARETİ

a) Özel adlardan ve unvanlardan sonra gelen çekim eklerini ayırmada kullanılır.

-Yakup Kadri’nin Ankara’dan Fatma Hanım’ın

DİKKAT !!! Özel isimler yapım eki aldıklarında kesme işaretiyle ayrılmaz. Yapım ekinden sonra gelen çekim ekleri de ayrılmaz.

-Ankaralıdan (Ankara’dan)       – Türkçenin (Türk’ün)

b)Kısaltmalardan sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

-KKTC’de SSK’nin Botaş’ta

DİKKAT!!! Sonunda nokta işareti bulunan kısaltmalardan sonra kullanmaya gerek yoktur.

c)Her türlü rakamdan ve harften sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

-1993’te 6’ncı 8’inci 09.03’te

 ç)Bazı kelimelerde düşen ünlüyü göstermek için kullanılır.

-n’oldu (ne oldu ) Karac’oğlan (Karacaoğlan)

d) Sözcüklerin karışmasını önlemek için kullanılır.

-Kadı’nın düşünceleri (Kadı ve kadın )

DİKKAT!!! Kurum kuruluş adları ,akım, çağ ve dönem adları kesme işaretiyle ayrılmaz.

-Milli Eğitim Bakanlığına

-Orta Çağda

-Tanzimat Döneminde

-Garip Akımının

 

SORU İŞARETİ

a) Soru bildiren cümle veya sözcüklerin sonunda kullanılır.

 -Türk edebiyatının ilk yazılı belgesi nedir?

-Seni hiç sevmez olur muyum?

-Adınız ne ?

-Buraya niçin geldiğini bilmiyorum. (Soru işareti kullanılmaz.)

b) Kuşku duyulan bilgilerin ya da bilinmeyen bilgiler yerine parantez içinde konulur.

-Kayıkçı Kul Mustafa 1602 (?) Halk edebiyatının destan şairlerinden biridir.

-Karacaoğlan’ın  Güneydoğu Anadolu’da (?) yaşadığı söyleniyor.

 

ÜNLEM

a) Şaşma, korku,sevinç, kızma , heyecan gibi duyguları dile getiren kelimelerin sonunda kullanılır.

-Git başımdan seni görmek istemiyorum !

-Vah vah evladım !

-En hayırlısı neyse o olsun !

b) Küçümseme ,yerme alay etme amacıyla parantez içinde kullanılır.

-Bu kasabada onun ne kadar akıllı (!) olduğunu bilmeyen var mı ?

c)Hitap ve seslenmelerden sonra kullanılır.

-Ey Türk istikbalinin evladı !

-İmdat yardım edin !

 

ÜÇ NOKTA

a) Herhangi bir nedenle bitmemiş ya da okuyucunun anlayışına bırakmak için bitirilmemiş cümlelerin sonuna konur.

-Şu bahar yağmurları bir gelse …

-Birdenbire karşımıza çıkıveren yeşillik denizi…

 b) Bir takım örnekler sayıldıktan sonra anlamında kullanılır.

-Binanın  tepesinden neler görünmüyor ki caddeler , sokaklar, evler …

c) Söz arasında söylenmek istenmeyen sözler yerine kullanılır.

-Bu haberi … duydum.

-Kılavuzu karga olanın burnu … tan  çıkmaz.

 

TIRNAK İŞARETİ

a) Aktarma söz ya da cümleler tırnak içinde gösterilebilir.

-Sanatçının şu sözünü unutmamak gerekir: “Gerçek uygarlık insanın yüreğinde değilse hiçbir yerde yoktur.”

b) Önemi belirtilmek istenen sözcükler tırnak içinde gösterilir.

-“Bayrak” bir ulusun bağımsızlık sembolüdür.

c) Eser isimleri yazı içinde tırnak içinde kullanılır.

-Edebiyatımızdaki ilk tarihi roman “Cezmi”dir.

 

PARANTEZ (YAY) (AYRAÇ) [()]

a) Cümle içindeki açıklamalar parantez içinde gösterilebilir.

-Adana ve yöresi (Çukurova) ülkemizin pamuk ambarıdır.

b) Bir sözcüğün eş anlamlısı parantez içinde verilebilir.

-Mübalağa (abartma ) edebiyatta en çok kullanılan sanatlardan biridir.

c) Bir kişiden söz edilirken doğum ve ölüm tarihleri parantez içinde kullanılır.

-Yakup Kadri Karaosmanoğlu (1889-1944) teknik yönden kusursuz roman yazdı.

ç) Yabancı sözcüklerin okunuşu parantez içinde gösterilir.

-Bacon (Beykun) deneyimleriyle ün kazanmıştır.

d) Tiyatro metinlerinde hareketleri anlatan bölümler parantez içinde gösterilir.

-Adam (Yerinden kalkar suratını asarak)

-Sen ne diyorsun beyefendi?

 

KISA ÇİZGİ

a) Bir olayın başlangıç bitiş tarihleri arasına konur.

-Bu savaş 1859-1870 yılları arasında olmuştur.

b) Ülke şehir ya da kavramlar arasına konur.

-Türkiye-Irak ilişkileri gelişiyor.

 c) Cümle içindeki ara sözlerin ve ara cümlelerin başında ve sonunda virgül parantez kullanılacağı gibi kısa çizgide kullanılabilir.

  -Şiir ve romanla ilgili düşüncelerimi -sen de bilirsin ki – ona uzun uzun anlatmıştım

  ç) Cümle sonunda satıra sığmayan sözcüklerin bölünmesinde kullanılır.

  – Gelirken iki ek-mek al.

d) Dil bilgisinde eklerden önce ve mastar halindeki fiillerden sonra ve ekleri ayırmak için kullanılır.

    -gel-di-ler       gel-di

e) Matematikte çıkarma işlemlerinde kullanılır.

   – 65-10 = 55

 

UZUN ÇİZGİ

a ) Konuşmaları göstermek için kullanılır.

_Temel doktora gitmiş

_ her yerim ağrıyor demiş.

 

DEN DEN (“)

a ) Aynı kelime ve sayıların tekrar yazılmasını önlemek için kullanılır.

-Sıfatlar ikiye ayrılır :

Belirtme sıfatı, Niteleme ‘’

 

EĞİK ÇİZGİ (/)

a) Dizelerin yan yana kullanılmasında kullanılır.

-Uzun ince bir yoldayım. / Gidiyorum gündüz gece.

b) Adres yazımında kullanılır.

-Çiğdem Sokak. No : 32 /3 Sincan /Ankara

c) Tarihlerin yazılışında bölme işareti olarak ve dil bilgisinde eklerin yazılışlarını göstermek için kullanılır.

-23/12/2009 -lar/ler çoğul eki -18/3 = 6

 

KÖŞELİ PARENTEZ []

a ) Ayraç içinde kullanılması gerektiğinde kullanılır.

-Atom bombası ilk defa bir savaşta [ 2. Dünya Savaşı (1939-1945) ] kullanıldı.

 

DÜZELTME İŞARETİ (^)

a ) Yazılışları birbirine benzeyen kelimelerde ve bazı alıntı kelimelerin sesli harflerini inceltmede kullanılır.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir