İNKILAP TARİHİ VE ATATÜRKÇÜLÜK KONU ANLATIMI

MİLLİ UYANIŞ: BAĞIMSIZLIK YOLUNDA ATILAN ADIMLAR

Milli Uyanış Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar  konu Anlatımı kısmında öğreneceğimiz konular ; 

-1. Dünya Savaşı Nedenleri ve Sonuçları 

-1.Dünya Savaşında Osmanlı Devletinin savaştığı Cepheler

-Wilson İlkeleri 

-Mondros Ateşkes Antlaşması

-Paris Barış Antlaşması

-Yararlı ve Zararlı Cemiyetler

-Genelge ve Kongreler

-Misak-ı Millinin Kabul Edilmesi

-TBMM’nin Açılması 

-Sevr Antlaşması 

1.DÜNYA SAVAŞI ve OSMANLI DEVLETİ
1.Dünya Savaşı

Genel Nedenleri;

-Fransız İhtilali

-Sömürgecilik Yarışı

-Devletlerin Bloklara Ayrılarak Silahlanma Yarışı

Özel Nedenleri;

-İngiltere sömürge topraklarını korumak amacıyla Almanların güçlenmesini engellemeye çalışmıştır.

-Almanya sömürgecilik yarışına geç katılmıştır. Sömürge topraklar bulmak için İngiltere ile karşı karşı gelmiştir.

-İtalyanın amacı ise Balkanlarda üstünlük kurmaktır. Bunun için büyük devletlerin desteğini muhtaçtır.

-Rusya Panslavizm politikasını gerçekleştirmek istemektedir. Panslavizm demek dünya üzerindeki bütün Slav ırkını tek bayrak altında toplamak demektir. Boğazları ele geçirip sıcak denizlere inmek en büyük hayalidir.

1.Dünya Savaşına Sebep Olan Olay

-Avusturya-Macaristan Veliaht Prensinin Saray Bosna’da bir saldırı sonucu öldürülmesi üzerine Avusturya Sırbistan’a karşı savaş açtı. Sırpların kökünden olan Ruslar bu olaya kayıtsız kalmadı ve Avusturya’ya karşı savaş açtı. Böylece diğer devletler arasında savaş yayılmaya başladı. Bu savaş sırasında devletler iki bloğa ayrıldı.

İtilaf Devletleri ; İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya

İttifak Devleri ; Osmanlı, Almaya, Avusturya-Macaristan, Bulgaristan

UYARI!!! İtalya başta İttifak Devletleri grubunda yer alıyordu ancak Batı Anadolu toprakları vaat edilince taraf değiştir ve İtilaf Devletleri grubuna geçti.

Osmanlı Savaşa Giriyor!

-Osmanlı Devleti savaş başladığında tarafsızdı. Ancak  ilerleyen zamanda İngiltere’nin safında yer almak istedi ancak İngilizler Osmanlı’nın petrollerini almak istedikleri için savaşta Osmanlı’yı yanlarında istemediler.

-İngiliz Donanmasında kaçan iki Alman gemisi  Goben (Goeben) ve Breslav (Breslau) Osmanlı’ya sığındı. İngiltere bu gemilerin geri verilmesini istedi ancak Osmanlı bunu kabul etmedi ve gemileri Osmanlı donanmasına aldığını ve gemilerin isimlerini Yavuz ve Midilli olarak değiştirdiğini ilan etti.

-Bu iki gemi Karadeniz’e açılarak Rus kıyılarını bombaladı ve Osmanlı Devleti bu sebeple savaşa dahil oldu.

-Osmanlı Devleti bu savaşta Almanya grubunda yer aldı.

Osmanlı’nın Almanya Tarafında Savaşa Katılma Sebepleri

-Siyasi yalnızlıktan kurtulmak

-İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Alman hayranlığı

-Almanlardan alacakları destek ile Rusların Boğazlar üzerindeki isteklerini engelleme isteği 

Almanya’nın Osmanlı Devleti’ni Savaşta Yanında Alma Sebepleri

Savaş yükünü hafifletmek

-İngiltere ve Fransa’nın Boğazlar üzerinden Rusya ile olan bağlantısını kesmek

-Osmanlı’nın Halifelik gücünden faydalanmak

-İngiltere’nin Uzak Doğuda bulunan sömürge yollarını kapatarak bağlantıyı kesmek

1.Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin Savaştığı Cepheler

Taarruz Cepheleri

Kafkas Cephesi

-Osmanlı Devletinin açılan ilk taarruz cephesidir

-Ruslara karşı açılmıştır

Amacı;

-Kafkaslar üzerinden Afganistan ve Hindistan’a ulaşarak İngilizlerin sömürge bağlarını koparmak

-Enver Paşa’nın amacı Kars, Ardahan, Batum’u alıp oradan Kafkasya üzerinden Türk Dünyası ile birleşmek -Bakü petrollerinin denetimini ele almak

Kanal Cephesi

-Almanların isteği üzerine açılmış olan taarruz cephemizdir.

Amacı;

-Mısır’ı İngilizlerin elinden almak

-Süveyş Kanalını ele geçirip İngiltere’nin sömürge bağlantılarını koparmak

Savunma Cepheleri

Çanakkale Cephesi

İtilaf Devletlerinin isteği üzerine açılmıştır.

Açılma Nedenleri

-Savaşı kısa sürede sonlandırmak

-İstanbul ve Boğazları alıp Osmanlıyı savaş dışında bırakmak

-Rusya’ya askeri yardım gönderebilmek

-Osmanlı ile Almanya arasındaki bağlantıyı kesmek

-Balkan Devletlerini kendi tarafına çekme isteği

Irak Cephesi 

-Petrol Bölgelerini elinde tutmak 

-Osmanlı’nın İran üzerinden Hindistanı tehtit etme düşüncesi bu cephenin açılmasında etkili olmuştur.

-İngilizler Irak’a asker çıkardılar ve Kut’ül Amare’de büyük bir bozguna uğratıldılar.

Suriye-Filistin Cephesi

-Osmanlı ordusu Kanal Cephesinde İngilizlere yenilerek Suriye ve Filistin’e çekildi.

-Daha sonra Suriye de Filistin de İngilizlerce işgal edildi. Bunun üzerine Yıldırım Orduları Komutanlığına Mustafa Kemal geldi ve Mustafa Kemal ordusu ile Toroslara çekildi.

-Toroslarda kuvvetli bir savunma hattı oluşturarak Arapların ve İngilizlerin ilerleyişine engel oldu.

Yardım Gönderilen Cepheler

-Romanya

-Galiçya

-Makedonya

UYARI!!ABD, İtilaf Devletlerinin yanında yer alınca, İtilaf Devletleri savaşı kazandı ve savaş ABD’nin dahil olmasıyla bitti.

1.Dünya Savaşı Sonuçları

-Krallıklar yıkıldı. Yönetim şekilleri değişti. 

-Şehirler zarar gördü

-Avrupa haritası yeniden çizildi

Wilson İlkeleri

-Görünüşte sömürgeciliğe karşıdır ve dünya ülkelerinin barışını sağlamak içindir.

ABD başkanı Wilson’a göre; 

-Bu savaşta kazanan-kaybeden olmayacak

-Bir bölgede hangi millet çoğunluktaysa o bölge o millete ait olacaktır.

-İkinci maddeye göre; Ermeniler Doğu’ya, Yunanlılar Ege’ye bizim diyerek ayaklanmışlardır.

Wilson Prensiplerinin Önemi

-Çok uluslu devletlerin parçalanması öngörüldü.

-İlk silahsızlanma önerisidir.

-İttifak Grubu antlaşma imzalama konusunda cesaretlendi.

-Savaştan sonra prensiplerine uyulmadığını gören Wilson Avrupa siyasetinden bir süreliğine ayrılmıştır.

-Wilson İlkeleri İtilaf devletlerinin çıkarlarına ters düşmüştür.  

Mondros Ateşkes Antlaşması

-Bu antlaşma Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda Agememnon zırhlısında Osmanlı Devleti Bahriye Nazırı Rauf Orbay ile İngiliz Amirali Calthrope arasında imzalanmıştır.

-Bu antlaşma ile Osmanlı fiilen bitirilmiştir.

-En ağır iki maddesi 7. ve 14. maddelerdir.

7.Madde; İtilaf Devletleri güvenliklerini tehlikede gördükleri anda istedikleri yeri işgal altına alabileceklerdi.

-7.Maddenin amacı tüm ülkeyi işgal etmekti

-24.Madde; Doğu Anadolu’daki 6 ilde (Vilayet-i Sitte) karışıklık olursa işgal edilecek. (Bitlis, Erzurum, Sivas, Elazığ, Diyarbakır, Van)

-24.Maddenin amacı Doğu Anadolu’da Ermeni Devleti kurmak

Paris Barış Konferansı 

-İtilaf Devletleri yenilen devletlerle ilgili yapılacak antlaşmaları görüşmek üzere toplandı.

-Esas amaç Osmanlıyı paylaşmaktı.

-Batı Anadolu Yunanistan’a verildi. Bunun üzerine İtalya küstü.

-Buna göre;

  • Yunanistan’a : Batı Anadolu
  •  İtalya’ya : Konya, Antalya
  •  Fransa’ya : Urfa, Antep, Maraş, Suriye, Lübnan
  • İngiltere’ye : Irak, Filistin, Boğazlar verildi.
  • Bunun üzerine Yunanistan İzmir’i işgal etti. 
Zararlı Cemiyetler

Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler

Mavri Mira Cemiyeti

-Rumlar kurmuştur.

-Batı Anadolu ve Trakya’yı Yunanistan’a dahil etmek isteyen bir cemiyettir.

Pontus Rum Cemiyeti

-Trabzon Rum İmpartorluğu’nu yeniden diriltmeyi hayal eden cemiyettir.

Hınçak ve Taşnak Cemiyeti

-Çukurova’dan Trabzon’a bir hat çekilir ve bu hattın doğusunda kalan yerlerde bir Ermeni Devleti kurmak için çalışan cemiyettir.

Türkler Tarafından Kurulan Zararlı Cemiyetler

İngiliz Muhipleri Cemiyeti

-İngilizlerle arayı iyi tutarak en az zararla kurtarmak isteyen ve İngiliz mandasını savunan cemiyettir.

İslam Teali Cemiyeti

-Halifeye ve İslamiyete bağlılık ülkeyi kurtaracaktır.

Kürt Teali Cemiyeti

-Doğu Anadolu’da Kürt Devleti kurmak için kurulmuştur. Ancak halkın desteğinden fazlasını alamamıştır.

Wilson Prensipleri Cemiyeti

-Amerikan mandasını savunan cemiyettir.

Hürriyet ve İtilaf Fırkası

-İttihat ve Terakkiye muhalefet olarak kurulmuştur.

Milli Cemiyetler

Kilikyalılar Cemiyeti

-Çukurova’yı Ermeni ve Fransızlardan korumak için kurulmuştur.

Redd-i İlhak Cemiyeti

-İzmir’in Yunanlılarca işgalini ve ilhakını önlemek amacıyla kurulmuştur. 

Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti

-Pontus Rum Cemiyetine karşı faaliyet içinde bulunan kişilere karşı kurulmuştur.

-Trabzon ve çevresini korumuşlardır.

İzmir Müdafaa-i Hukuk –ı Osmaniye Cemiyeti

-Batı Anadoluyu Rumlara karşı korumak esas amaçtır.

Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

İlk kurulan cemiyettir.

-Trakya ve çevresini Mavri Miranın faaliyetlerinden korumak amacıyla yapılmıştır.

Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti

-Merkezi Sivas olarak kurulmuştur ve kısa zamanda yayılmıştır.

-İşgalleri protesto etmişlerdir.

-Milli Mücadele’ye para ve mal yardımı sağlamışlardır.

Milli Kongre Cemiyeti

-Silah direnişi yapmamıştır.

-Türklerin haklılığını basın yayın yoluyla tüm dünyaya duyurmaya çalışmışlardır.

Vilayat-i Şarkiye Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

-Doğu Anadolu Bölgesi’nde Ermeni Devletinin kuruluşuna engel olmak amacıyla kurulmuştur.

Kuvay-i Milliye

-Ulusal bilinci uyandırmıştır.

-Düzenli ordu kurulana kadar düşmanla çatışarak onları oyalamıştır.

-Yunan işgaline karşı Batı Anadolu’da ilk Kuvay-i Milliye hareketi başlamıştır.

-Bu birlikler bölgeseldir.

-Sivas Kongresi ile birleştirilmişlerdir.

MİLLİ MÜCADELE BAŞLADI, MUSTAFA KEMAL SAMSUN’A ÇIKIYOR!

Mustafa Kemal Neden Samsun’a Çıktı?

-1919 yılı başlangıcında İngilizler, Türklerin Rumlara karşı gösterdikleri direnişlerden rahatsız olmaya başladılar.

-Damat Ferit Paşa bu sorunun çözümü içim Mustafa Kemal’i 9.Ordu Müfettişi olarak atadı ve Samsun’a gidip o bölgedeki karışıklığı çözmesini istedi. Karışıklığı çözmesi için Türklerin cephanesinin toplanmasını, halka silah dağıtan kuruluşların kapatılmasını istedi.

-16 Mayıs 1919’da yola çıkan Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ulaştı.

-Samsun’da istediği direnişi yapamayacağını fark eden Mustafa Kemal 25 Mayıs’ta Havza’ya geçti.

Havza Genelgesi

-Havza’ya gelen Mustafa Kemal milli bilinci uyandırmak ve İzmir’in işgal edilmesini protesto etmek amacıyla bir miting düzenlendi. Bu tür mitinglerin tüm yurtta yapılmasını istedi.

Amasya Genelgesi

Maddeleri

-Vatanın bütünlüğü milletin bağımsızlığı tehlikededir. (Milli Mücadelenin gerekçesi olmuştur.)

-İstanbul Hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir.

-Milletin bağımsızlığını, yine milletin azmi ve kararı kurtaracaktır. (Kurtuluş Savaşının amacı ve yöntemi belirtilmiştir.)

-Milletin sesini duyurmak için her türlü etkiden uzak bir kurul toplanacaktır.

-Anadolu’nun en güvenilir ili olan Sivas’ta milli bir kongrenin acele toplanması kararı alınmıştır.

-Bu amaçla Anadolu’nun her yerinden halkın güvenini kazanmış üçer delegenin acilen yola çıkması gerekmektedir.

-Bu durumun milli sır olarak kalması gerekmektedir.

Amasya Genelgesi’nin Önemi

-Kurtuluş Savaşı mücadele safhası ilk kez başlatılmıştır.

-Kurtuluş Savaşı’nın amacı, yöntem ve gerekçesi belirtilmiştir.

-İlk kez millet egemenliğine dayalı yönetimden bahsedilmiştir.

-İlk kez milli bir kurul oluşturulmasından bahsedilmiştir.

-İlk kez İstanbul Hükümeti görevini yerine getiremediğinden bahsedilmiştir.

-İlk defa Erzurum ve Sivas Kongrelerinin toplanmasından bahsedilmiştir.

UYARI!!! Mustafa Kemal Amasya Genelgesi sonrasında çok sevdiği askerlik mesleğinden istifa etmiştir.

Erzurum Kongresi

-Ermenilere karşı Doğu Anadolu Müdafa-i Hukuk Cemiyeti tarafından düzenlenmiştir.

-Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez.

-Her türlü yabancı işgaline ve müdahalesine millet olarak birlikte karşı konulacaktır.

-İstanbul Hükümeti vatan bağımsızlığını sağlayamazsa geçici bir hükümet kurulacaktır.
-Bu hükümetin üyeleri Milli Kongre tarafından seçilecektir.
Kongre toplantıda değilse seçim işini temsil heyeti yapacaktır.

– Milli kuvvetleri etkin, milli iradeyi egemen kılmak esastır.

-Manda ve Himaye kabul edilemez.

-Azınlıklara ayrıcalık verilemez.

-Meclisin acilen toplanması gerekmektedir.

Erzurum Kongresinin Önemi

-Toplanış şekli bakımından bölgesel iken, aldığı kararlar bakımından ulusaldır.

-Manda ve Himaye ‘ilk kez’ reddedildi.

-Vatanın bütünlüğü ve bölünmezliği ilk kez vurgulandı.

-Milli sınırlar ifadesi ilk kez kullanıldı.

-Mustafa Kemal başkanlığında Temsil Heyeti kuruldu.

Sivas Kongresi

-İstanbul ve İngilizler bu kongrenin toplanmasını engellemeye çalıştılar.

-Bütün yurttan temsilciler katıldı.

-Milli cemiyetlerin hepsi tek çatı altında birleştirildi.

-Bölünmezlik ile Erzurum Kongresinde alınan kararlar tekrar kabul edildi.

-Manda ve Himaye kesin olarak reddedildi.

-İrade-i Milliye Gazetesi çıkarılması kararlaştırıldı.

-Osmanlı Mebusan Meclisinin yeniden açılması hakkında çalışmalar başlatılması kararı alındı.

Sivas Kongresinin Önemi

-Milli Mücadele’nin planı çizilmiştir.

-Cemiyetler birleştirildi ve ismi Anadolu ve Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti olmuştur.

-Misak-ı Milli esasları belirtilmiş ve devletin yeni temelleri atılmıştır.

-Temsil Heyetinin sayısı artırılmıştır böylece Temsil Heyeti tüm yurdu temsil eder hale getirilmiştir.

-Ali Fuat Cebesoy Temsil Heyeti kararı ile Batı Anadolu Kuvay-ı Milliye Komutanlığına atanmıştır.

Tam Bağımsızlık

-Atatürk’ün tanımı ile tam bağımsızlık; ‟ Siyasi, mali, ekonomik, adli, askeri, kültürel ve benzeri her hususta tam bağımsızlık ve tam serbestlik demektir. Bunların herhangi birinde bağımsızlıktan yoksunluk, millet ve memleketin gerçek anlamıyla bütün bağımsızlığından yoksunluğunu
ifade eder.

Milli Egemenlik

-Bir milletin kendi kendini idare etmesi, kendi geleceğini belirleme gücünü elinde bulundurmasına denir.

Amasya Görüşmesi

-Sivas Kongresinden sonra Damat Ferit Paşa Hükümeti baskılar sonucu istifa etti ve Ali Rıza Paşa Hükümeti kuruldu.

-Salih Paşa ile Mustafa Kemal görüşmelere başladı.

-Sivas Kongresi İstanbul Hükümetince kabul edilecek.

-İşgal Devletleri ile görüşülürken Temsil Heyetinin de fikri alınacak.

-Osmanlı Mebusan Meclisi açılacak.

-Mebusan Meclisi İstanbul’da değil, Anadolu’da güvenli bir bölgede açılacaktır.

Amasya Görüşmelerinin Önemi

-İstanbul Hükümeti Temsil Heyetini resmen tanıdı.

-Alınan kararlardan sadece Mebusan Meclisi açılacak olan kararı uygulmaya konuldu.

Temsil Heyeti Ankara’da

Temsil Heyetinin Ankara’ya gelme sebepleri;

-Meclis çalışmalarını daha yakından takip etmek

-Ankara’nın güvenlik açısından uygun olması

-Anadolu’nun ortasında bulunması

-Batı Cephesine yakın olması

Son Osmanlı Mebusan Meclisi Toplanıyor

-Seçimler yurdun her yerinde yapıldı ve Mebusan Meclisi açıldı.

-Meclis İstanbul’da toplandı.

-Mustafa Kemal Erzurum milletvekili olmasına rağmen bu toplanmaya katılamadı çünkü hakkındaki tutuklama kararı henüz kalkmamıştı.

Misakı-ı Millinin Kabul Edilmesi

-Türklerin elinde bulunan topraklar parçalanamaz.

-Kapitülasyonlar kabul edilemez.

-Osmanlı merkezinin güvenliği sağlanacak.

-Arap toprakları ve Batı Trakya’nın kaderi halk oylaması ile belirlenecek.

-Kars, Ardahan, Batum için gerekirse halk oylaması yapılacak.

-Azınlıklara çevre ülkelerdeki azınlıkların hakkından fazla hak verilemez.

Misak-ı Millinin Önemi

-Milli sınırlarımız çizildi.

-Sivas ve Erzurum Kongrelerinde alınan kararlar Mebusan Meclisi tarafından kabul edildi.

-İtilaf Devletleri İstanbul’u işgal etti ve Meclisi kapattı.

TBMM’nin Açılması

-İstanbul’un işgali üzerine meclis dağıldı, üyelerin bir kısmı tutuklandı.

-Meclis dağıldıktan sonra kalan üyeler Ankara’ya çağırıldı. Bu çağrıya bazı üyeler kulak verdi ve Ankara’ya geldi.

-TBMM açıldığı ilk zamanlar ekonomik açıdan oldukça zayıftı ancak Mustafa Kemal halka güvendi ve meclisin ekonomik kalkınmasının olacağını belirtti.

-TBMM tam bağımsızlık ve milli egemenlik ilkeleriyle kurulmuştur.

TBMM’ye Karşı Çıkan Ayaklanmalar

-İstanbul Hükümeti ve İngilizlerin Çıkardığı Ayaklanmalar

-Kuvay-ı İnzibatiye

-Düzce, Adapazarı, Yozgat, Konya, Afyon, Bolu, Anzavur, Milli Aşireti

Azınlıkların Çıkardığı Ayaklanmalar

-Pontus

-Ermeni

Kuvay-ı Milliye Taraftarlarının Çıkardığı Ayaklanmalar

-Çerkes Ethem

-Demirci Mehmet Efe

Ayaklanmalar İçin TBMM’nin Aldığı Önlemler

-İstanbul Hükümeti ile haberleşmeler kesildi.

-İstiklal Mahkemeleri kuruldu.

-Hıyanet-i Vatan Kanunu çıkarıldı.

-Damat Ferit Paşa’nın fetvasının karşısında Rıfat Börekçi fetvası yayınlatıldı.

-Kuvay-ı Milliye birliklerinin düzenli orduya katılmalarını sağlandı.

Sevr Antlaşması

-Osmanlı Devleti’nin İtilaf Devletleri ile imzaladığı son antlaşmadır.

-Saltanat Şurasında görüşüldü ve Damat Ferit Paşa hükümeti tarafından imzalanmıştır.

Antlaşma Şartları

-Boğazlar tüm devletlere açık olacak ve uluslararası bir komisyon tarafından idare edilecektir.

-Osmanlı Ülkesi İstanbul ve Anadolu’nun küçük bir kısmından ibaret olacaktır.

Osmanlı eğer azınlık haklarını gözetmezse İstanbul elinden alınacaktır.-

-Doğu Anadolu’da iki yeni devlet kurulacak. (Ermenistan ve Kürdistan).

-İzmir ve çevresi ile Batı Trakya; Yunanistan’a verilecek.

-Antalya ve Konya yöreleri ile İç Batı Anadolu; İtalya’ya verilecek.

-Suriye, Adana, Malatya ve Sivas çevreleri; Fransa’ya verilecek.

-Irak ve Arabistan İngiltere’ye verilecek.

-Askerlik zorunlu olmayacak, asker sayısı azaltılacak ve ağır silahlar bulundurulmayacak.

-Azınlıklara geniş haklar verilecek ve kapitülasyonlardan bütün devletler yararlanacak.

UYARI!!!

-TBMM bu antlaşmayı tanımadığını bildirdi.

TBMM bu antlaşmayı imzalayanları vatan haini ilan etti.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir