KONU ANLATIMI SOSYAL BİLGİLER

6.SINIF KÜLTÜR VE MİRAS

Kültür ve Miras Konu Anlatımında Öğreneceğimiz Konular ;

-Destan ve Yazıtlarda Türkler

-Orta Asyanın Özellikleri

-Orta Asyadan Yapılan Göçlerin Nedenleri ve Sonuçları 

-Orta Asya Türk Devletleri (Hun,Göktürk,Uygur)

-Orta Asya Türk Devletleri Devlet Yönetimi

-Kavimler Göçü

Türk Destanları

-İslamiyetin Doğuşu ve Yayılışı 

-Hz. Muhammedin Hayatı

-Hz. Muhammed Dönemi Savaşları (Bedir,Uhud,Hendek)

-Mekke’nin Fethi , Veda Haccı 

-Dört Halife Dönemi (Ebubekir, Ömer,,Osman,Ali)

-Emeviler, Abbasiler

-Talas Savaşı

-Türklerin İslamiyete Girmesinin Nedenleri

-İlk Türk İslam Devletleri (Karahanlılar,Gazneliler,Büyük Selçuklu Devleti)

-Malazgirt ve Miryakefolan Savaşı 

-Anadolu’da Kurulan İlk Türk Beylikleri

-Haçlı Seferleri Nedenleri ve Sonuçları 

KÜLTÜR VE MİRAS

Destan ve Yazıtlarda Türkler

Türklerin bilinen ilk yurdu Orta Asya’dır. Orta Asya batıda Hazar Denizi, doğuda Kingan Dağları, kuzeyde Altay Dağları, güneyde ise Tibet Platosu ve Hindukuş Dağları arasında yer alır. Bu coğrafyada Türkler, İslamiyet’ten önce Hun, Kök Türk ve Uygur gibi devletler kurmuştur.

Orta Asya’nın Özellikleri
  • Bozkır kültürü coğrafi özellikleri ortaya çıkarmıştır.
  • Halı, konargöçer yaşam tarzının vazgeçilmez eşyasıdır.
  • Çadır, kilim, demir bozkır kültürünün en önemli unsurlarındandır.
  • Gök tanrı inancı vardır.
  • At çok önemlidir ve atı evcilleştirmişlerdir.

Töre: Örf ve adetlerle belirlenmiş yazısız hukuk kuralı.

Yuğ: Eski Türklerin cenaze töreni

Kut: Hükümdara verilen devlet yönetme yetkisi

Toy: devlet meselelerinin konuşulup karara bağlandığı meclistir.

Balbal: Mezarlara dikilen insan şeklinde taşlardır.

Orta Asya’dan Göçlerin Nedenleri

-Olumsuz iklim şartları (Şiddetli geçen kışlar ve kuraklık )

-Çin ve Moğol baskıları

-Nüfus artışı ile birlikte otlakların yetersiz kalması

-Salgın hastalıklar

-Türklerin dünya hakimiyeti düşüncesi

-Kendi aralarında ve diğer kavimlerle olan savaşlar

Göçlerin Sonuçları

-Göç etmeyip kalan Türkler ilk Türk Devleti Asya Hun Devletini kurdular.

-Orta Asya kültür ve medeniyeti dünyanın değişik bölgelerine taşınmıştır.

-Göç eden Türk boyları bir çok yeni Türk devletleri kurarken bazı devletlerde yıkılmıştır.

  ORTA ASYA TÜRK DEVLETLERİ
ASYA HUN DEVLETİ (MÖ 220-MS 216 )

-Tarihte bilinen ilk Türk Devletidir.

-Başkentleri Ötükendir.

-İlk bilinen hükümdarı Teoman’dır.

– Teoman’dan sonra tahta oğlu Metehan geçmiştir.

– Metehan döneminde  Asya Hun Devleti en parlak dönemini yaşamış ve en geniş sınırlarına ulaşmıştır.

-Meta Han döneminde  kurulan onluk sistem günümüze kadar gelmiş ve dünyadaki bir çok devlete örnek olmuştur.

– Metehan Çin üzerine seferler düzenlemiştir. Çinliler Türk akınlarına karşı koymak için Çin Seddini yapmışlardır.  (Çin Seddi aydan görülür.)

-Metehan Çin Seddini kolayca aşarak Çin imparatorluğunu vergiye bağlamıştır.

-Metehan’dan sonra taht kavgaları nedeniyle devlet doğu ve batı olmak üzere ikiye bölünmüştür.

-Batu Hunları yıkılırken Doğu Hunları ise Çin egemenliğine girmiştir.

-Hun Devleti MS 216 ‘da Çin egemenliği altına girmiştir.

DİKKAT !!! Oğuz Kağan Destanı Asya Hun Devletine aittir.

NOT : Türkler tarihte demir madeninin işleyen ilk milletlerdendir.

KAVİMLER GÖÇÜ  (375)

-Kavimler göçüne Batı Hun Türkleri sebep olmuştur.

Sonuçları

-İlk çağ kapandı Ortaçağ başladı.

-Roma İmparatorluğu Doğu ve Batı Roma olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

-Avrupa’da Feodalite (Derebeylik) yönetim biçimi ortaya çıktı.

-Hristiyanlık hızla yayıldı.

-İngiltere, Fransa gibi Avrupa devletlerinin temeli atıldı.

-Türk kültürü Avrupa’ya taşındı.

-Avrupa Hun Devleti kuruldu.

-Hunlardan kaçan kavimler Avrupa’nın sosyal yapısını değiştirmişlerdir.

Avrupa (Batı) Hun Devleti
  • Avrupa’ya gelen Hunlar tarafından kurulmuştur.
  • Balamir ilk hükümdarıdır.
  • En önemli hükümdarı Atilla’dır.
  • Atilla büyük bir devlet kurmayı amaçlamıştır.
  • Bizans’ı vergiye bağlamıştır.
GÖKTÜRK (KÖKTÜRK) DEVLETİ (552-630)

Türk adı ile kurulan ilk Türk Devletidir.

-552 yılında Bumin Kağan tarafından kurulmuştur.

-Merkezleri Ötügendir.

DİKKAT !!! Türk adının anlamını ; Kök Türk Yazıtları kuvvet , Kaşgarlı Mahmud olgunluk çağı , Ziya Gökalp ise töre sahibi olarak açıklamaktadır.

-Sasanilerle birleşip Akhunları yıkmışlardır ve ipek yolunu aldılar.

-Çin oyunları üzerine zayıflayıp yıkılmışlardır.

-İlk Türk alfabesi olan Göktürk alfabesini  kullanmışlardır.

-Mukan Kağan zamanında en parlak dönemi yaşamışlardır.

DİKKAT !!! Ergenekon destanı Göktürk Devleti’ne aittir.

II.GÖKTÜRK (KUTLUK ) DEVLETİ
  • Kutluk Kağan (İlteriş) devleti kurmuştur.
  • Türk Edebiyatı’nın ilk yazılı metni olan ve Türklere ait en eski eser olan Orhun Abideleri II. Göktürk Devletine aittir.
  • Orhun abideleri Türk dili, sanatı ,edebiyatı, devlet yönetimi ve töresi hakkında bilgi verir.

NOT : Orhun (Göktürk) Abideleri Vezir Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge Kağan adına dikilmiştir.

UYGUR DEVLETİ (745-840)

-745 yılında Bilge Kül Kağan tarafından kurulmuştur.

-Başkenti Karabalgasun’dur.

-Orta Asya’da siyasi birlik Uygurlarla bir kez daha sağlanmıştır.

-Tarım için sulama kanalları açmışlardır.

-Mani dinini kabul etmişlerdir.

-Yerleşik hayatı benimseyen ilk Türk Devleti’dir.

-Yerleşik yaşama geçmeleriyle birlikte mimari gelişmişlerdir.

-Kendi yaptıkları Uygur Alfabesini kullanmışlardır.

-Çin ile ilişkileri sonucunda kağıt ve maatbayı öğrenip kullanmışlardır.

-Mani dinine göre hayvansal gıdaların tüketilmesinin yasak olması Uygurları bitkisel gıda tüketmek için toprağı ekip biçmeye başladılar.Bu yüzden Uygurlar yerleşik hayata alışmış ve savaşçı özelliklerini kaybetmeye başlamışlardır.

-Posta teşkilatı ve vergi sistemleri kurmuşlardır.

-840 yılında Kırgızlar Uygurlara son vermiştir.

NOT : Göç ve Türeyiş Destanı Uygurlara aittir.

ORTA ASYA TÜRK DEVLETLERİNDE DEVLET YÖNETİMİ
  • Devletin başında han, hakan, kağan, İlteber,İlteriş, İdikut adlı hükümdarlar bulunur.
  • Kağan’ın eşine Hatun denir. Hatun devlet yönetiminde söz sahibidir.
  • Ülkenin önemli devlet meselelerinin görüştüğü yere kurultay denir. Son kararı hükümdar verir.
  • Kağan’ın erkek çocuklarına Tigin denir. 

Türklerde Dini İnanç

-Türklerin İslamiyet’ten önceki inançları Gök Tanrı inancıdır.

-Kut İnancı : Ülkeyi yönetme yetkisinin tanrı tarafından verildiği inancına denir.

– Maniheizm : Et yemeyi ve savaşmayı yasaklayan bir dindir. Sadece Uygurlar kullanmıştır.

– Ahiret İnancı  : Ölen kişilerin eşyalarıyla birlikte gömülmesidir.Bu durum Türklerin ahirete inandıklarını gösterir.

-Yuğ : Cenaze töreni

-Kurgan : Mezar

-Balbal : Ölen kişinin mezar başına hayatta iken öldürdüğü kadar taşlar dikilirdi.

Türklerde Askerlik

-Asker Millet Anlayışı vardır. Eli silah tutan herkesin asker sayılmasıdır.

Metehan ilk düzenli orduyu kurmuştur. Aynı zamanda bu tarih (MÖ 209 ) Türk silahlı kuvvetlerinin kuruluş yılıdır.

-Başlıca savaş aletleri ok, yay , kılıç ve kalkandır.

Türk  Destanları

göç destanı temsili

Oğuz Kağan Destanı Büyük Hun Devleti

-Ergenekon Destanı Köktürk Devleti

-Göç ve Türeyiş DestanlarıUygurlar

-Manas Destanı Kırgızlar

Alper Tunga DestanıSakalar

 İSLAMİYET’İN DOĞUŞU VE YAYILIŞI

İslamiyet Öncesi Arap Yarımadasının Durumu

-Siyasi birlik yoktur.

-Bu döneme sosyal açıdan Cahiliye Devri denir.

-Kadının değeri yoktur.

-Kölelik ,faiz ve rüşvet yaygındır.

-Genel olarak çok tanrılı dinler yaygındı.

-Hristiyan , Yahudi ve putperesler vardı.

-Kervan ticareti yaygın olarak yapılırdı.

-Ticaret ve hayvancılık da yapılır.

HZ MUHAMMED’İN HAYATI (DOĞUMU VE SONRASI)

-571 yılında Mekke’de doğdu.

-Babası Abdullah annesi Amine’dir.

-Babası Hz Muhammed doğmadan öldü dedesi Abdülmuttalib baktı daha sonra dedesinin vefat etmesi üzerine amcası Ebu Talib ile birlikte yaşadı.

-25 yaşında Hz. Hatice ile evlenmiştir.

-40 yaşında Cebrail a.s taraından Hira mağarasında ilk vahiy geldi.

-İslamiyet’in yayılmasını önlemek isteyen Mekkelilerin baskısı üzerine 622 yılında Medine’ye göç etmek zorunda kalmıştır. Bu olaya Hicret (göç) adı verilir.

NOT : Kişilik özellikleri nedeniyle Muhammed’ül Emin (Güvenilir Muhammed ) denilmiştir.

DİKKAT !!! Hz. Muhammede ilk inananlar Hz. Hatice , Hz. Ali, Hz. Ebubekir, Hz. Zeyd

-Mekke’den Medine’ye göç eden kişilere Muhacir (Göçmen) denir.

-Müslümanları karşılayanlara da Ensar denir.

Hicret’in Sonuçları

-Medine’de İslamiyet’in yayılması hızlanmıştır.

-İlk İslam Devleti kurulmuştur.

-Mekkeliler ile Müslümanlar arasında savaşlar başlamıştır.

  1. HZ. MUHAMMED DÖNEMİ SAVAŞLARI

BEDİR SAVAŞI (624)

-Müslümanların Mekke’de kalan malları için Mekke kervanlarını yağmalamaları ve Mekkelilerin İslamiyet’i ortadan kaldırmak istemesi.

-Mekke ile Medinelerin ilk savaşıdır.

-Savaşın diğer adı Akrabalar savaşıdır.

-Savaşı Müslümanlar kazandı.

-Savaş sonucunda Müslümanların kendine güveni artmıştır.

– Esirler on Müslüman çocuğa okuma yazma öğretme şartıyla serbest kalacaklardı. Bu da eğitime önem verildiğinin göstergesidir.

UHUD SAVAŞI (625)

  • Mekkelilerin Bedir savaşında yenilmelerinin öcünü almak istemeleri sonucunda savaş çıkmıştır.
  • Muhammed yaralanmıştır.
  • Mekkeliler savaşı kazanmış Müslümanlar kaybetmişlerdir.
  • Önemi: Müslümanlar Hz. Muhammedin sözünü dinlemenin cezasını çekmişlerdir. (Tepelere yerleştirilen okçuların görev yerini terk etmeleri)

HENDEK SAVAŞI (627)

-İslamiyet’i ortadan kaldırmak isteyen Mekkeli müşriklerin saldırması sonucunda savaş çıkmıştır.

-Bu savaş Mekkelilerin Müslümanların üzerine yaptığı son saldırı olmuştur.

-Medine’nin etrafında hendekler kazıldığı için Mekkeliler geri dönmek zorunda kalmışlardır.

HUDEYBİYE ANTLAŞMASI (628)

-Müslümanların Kabe’yi ziyaret etmek istemesi üzerine imzalandı.

-Her iki taraf on yıl birbirleri ile savaşmayacaklardır.

DİKKAT !!! Hudeybiye antlaşması ile birlikte Mekkeliler Müslümanların varlığını kabul etmişlerdir.

Mekke’nin Fethi (630)

-Mekkelilerin Hudeybiye antlaşmasına uymaması

-Fetih sonucunda Mekke ele geçirildi.

-Mekkelilerin büyük kısmı Müslüman oldu.

-İslamiyet’in yayılışı hızlandı.

-İslamiyet Arabistan’daki en büyük siyasi ve dini güç oldu.

Veda Haccı

-Hz. Muhammed’in son haccıdır.

-Son haccında Veda Hutbesini okumuştur.

-İnsan hakları konusunda önemli tavsiyelerde bulunmuştur.

– Aynı yıl 632 yılında vefat etmiştir.

DÖRT HALİFE DÖNEMİ

DİKKAT!!! Halifeler seçimle iş başına geldikleri için bu dönem Cumhuriyet Devri olarak da adlandırılır.

 Hz. Ebubekir

-İlk halifedir.

-Kuran-ı Kerim’i kitap haline getirmiştir. (Hafızların savaşta şehit olmaları üzerine Kuran’ı Kerim ayetleri kitap haline getirilmiştir.)

-Yermuk savaşı ile Bizans ilk kez mağlup edilmiştir.

-Yalancı peygamber sorununu çözmüştür.

Hz. Ömer

-İkinci halifedir.

-Seçimle başa gelmiştir.

-Adalet’i ve doğruluğu ile ün yapmıştır.

-Kuzey Afrika’yı fetih ederek Mısır’ın tamamını fetih etmiştir.

-Kudüs fethedildi.

-Hicri takvim hazırlandı ve kullanılmaya başlandı.

Hz. Osman

-Üçüncü halifedir.

-İran’ın fethi tamamlandı.

-Kuran-ı Kerim çoğaltılarak dağıtılmıştır.

-Müslümanlarla Türkler arasında ilk mücadeleler başladı.

Hz. Ali

-Dördüncü halifedir.

-Sıffin savaşı oldu.

-İslam’da ilk ayrılıklar yaşandı.

-İç karışıklar arttı ve hakem olayı yaşandı.

EMEVİLER DÖNEMİ (661-750)

-Bu dönemde halifelik babadan oğula geçmeye başlamıştır. (Saltanat sistemi )

-Arap milliyetçiliği başlattılar.

-İslam Devleti en geniş sınırlara Emeviler döneminde ulaşmıştır.

-Emeviler  kendi ırklarını Arap olmayan Müslümanlara karşı üstün tuttuğu için bu dönemde İslamiyet Türkler arasında yayılmamıştır.

ABBASİLER (750-1258)

-Hoşgörülü yönetim yürütmeleri sebebiyle Türk-Arap arasındaki ilişkiler düzelmiştir.

-Kültürel faaliyetlerde bulunmuşlardır.

-Bilime önem vermişlerdir. Harezmi gibi birçok bilim insanı bu dönemde yetişmiştir.

-Hoşgörülü yönetimi sayesinde İslamiyet daha hızlı yayılmıştır.

-Türk asker ve aileleri için Samarra şehrini kurmuşlardır.

-751 yılında Talaş Savaşında Çinlileri Türkler yardımıyla yenmişlerdir.

-1258 yılında Moğolların saldırısı ile yıkılmıştır.

Talas Savaşı (751)

-Çinlilerin Orta Asya’ya hakim olmak istemesi üzerine savaş çıkmıştır.

-Abbasiler ile Çinliler arasında olmuştur.

-Türkler Abbasileri desteklemiş ve Abbasiler savaşı kazanmıştır.

-Bu savaş sonrasında Türkler İslamiyet’e geçmişlerdir.

Önemi :  Bu savaş sonucunda kağıt,matbaa, barut ve pusula gibi teknik buluşlar dünyada yayılmaya başlamışlardır.

DİKKAT !!! İlk Müslüman Türk boyu Karluklardır.

DİKKAT!!! İlk Müslüman Türk devleti Karahanlılardır.

Türklerin İslamiyet’e Girmesinin Nedenleri

-İslamiyet’te ve Türklerde ahiret inancının olması.

-İslamiyet ile Gök Tanrı inancının benzerlik göstermesi.

-Türklerdeki Cihan Hakimiyeti ile İslamiyet’teki Cihad anlayışının benzemesi.

-Abbasilerin hoşgörülü davranması.

 

KARAHANLILAR (840-1212)

-Bilge Kül Kadir Han tarafından Balasagunda kurulmuştur.

-Karluk yağma ve Çiğil Türklerinin bir araya gelmesiyle kurulmuştur.

-Tarihte bilinen ilk Müslüman Türk Devletidir.

-Türkçe’yi resmi dil ilan etmişlerdir.

-Satuk Buğra Han zamanında İslamiyet’i kabul etmişlerdir.

-Ribat adı verilen kervansaraylar inşa etmişlerdir.

-1212 yılında Harzemşahlar tarafından yıkılmıştır.

DİKKAT !!! Yusuf Has Hacip’in Kutadgu Bilig adlı eseri vardır. Kutadgu Bilig mutluluk veren bilgi anlamına gelir. Eserde devlet yönetimiyle ilgili öğüt ve ahlak konusunda bilgi verilmiştir.

DİKKAT !!! Kaşgarlı Mahmut Divan-ı Lügati Türk adlı eseri yazmıştır. Eserde Türkçe’nin Arapçadan zengin bir dil olduğunu ve Araplara Türkçe’yi öğretmeyi amaçlamıştır.

GAZNELİLER (963-1183)

-Kurucusu Alp Tekin’dir.

-Afganistan’ın Gazne şehrinde kurulmuştur.

-En parlak dönemini Sultan Mahmut döneminde yaşamışlardır.

-Gazneli Mahmut Hindistan’da İslamiyet’i yaymak için 17 sefer düzenlemiştir.

-İlk kez sultan ünvanını Gazneli Mahmut kullanmıştır.

-Ordularında fiilleri kullanmışlardır.

Resmi dilleri Arapça, bilim dilleri Farsça saray dile ise Türkçedir.

-Bilim ve sanatı desteklemişlerdir. (Örnek olarak Firdevsi Şehnamedir.)

-Gurlular tarafından yıkılmıştır.

BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ  (1040-1157)

-Selçuk Bey’in oğlu Tuğrul Bey tarafından kurulmuşlardır.

-Nişabur’da kurulmuşlardır.

-Melikşah döneminde en geniş sınırlara ulaşmışlardır.

-1040 yılında Gaznelileri Dandanakan savaşı sonucunda yenince Büyük Selçuklu Devleti resmen kurulmuştur.

-1048 yılında yapılan Pasinler Savaşı Selçukluların Bizans’a karşı kazandığı ilk savaştır.

-Selçukluların en ünlü veziri Nizamülmülktür.

-Nizamülmülk Nizamiye medreseleri kurmuş ve Siyasetname adlı eser yazmıştır.

Malazgirt Savaşı (1071)

-Selçuklu hükümdarı Alparslan ile Bizans İmparatoru Romen Diyojen arasında yapılmıştır.

-Savaşı Selçuklular kazanmıştır.

Sonuçları

Anadolu’nun kapısı Türklere açılmıştır.

-Türkler Anadolu’ya yerleşmeye ve Türk beylikleri kurulmaya başlamışlardır.

-Bizans vergiye bağlanmıştır.

Haçlı seferlerine zemin hazırlamıştır.

-Selçukluların İslam dünyasındaki saygınlığı artmıştır.                   

              

Saltuklular (1071-1202)

-Erzurum’da kurulmuşlardır.

İlk kurulan Anadolu Türk beyliğidir.

-Mama Hatun Külliyesi en önemli eserleridir.

Danişmentliler (1072-1177)

-Danişment gazi tarafından kurulmuştur.

-Sivas, Tokat, Malatya civarına hakim olmuşlardır.

-Anadolu’da ilk medrese olan Yağbasan Medrese’si en önemli eserleridir.

Mengücekliler (1072-1277)

-Mengücek gazi tarafından kurulmuştur.

-Erzincan civarında kurulmuştur.

Sivas Divriği ulu cami en önemli eserleridir.

Artuklular (1101-1409)

-Artuk Bey tarafından kurulmuştur.

-Diyarbakır ve Mardin çevresinde kurulmuştur.

Malabadi köprüsü en önemli eserleridir.

Çaka Beyliği (1081-1093)

-Çaka Bey tarafından kurulmuştur.

-İzmir ve çevresinde kurulmuştur.

-Türk tarihindeki ilk denizci beyliktir.

 

ANADOLU’DA KURULAN İLK TÜRK DEVLETLERİ

 

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ (1075-1308)

-Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından 1077 yılında İznik’te kurulmuştur.

-II.Kılıçarslan Denizli yakınlarındaki Miryakefolan mevkinde Bizans ordusunu ağır yenilgiye uğratmıştır.

Miryakefalon Savaşı

-Anadolu Türk birliği büyük ölçüde sağlanmıştır.

-Bizans vergiye bağlanmıştır.

-Anadolu kesin olarak Türk yurdu olmuştur.

-Bizans Anadolu’dan Türkleri çıkaramayacaklarını anlamışlardır.

-1243 yılında Kösedağ savaşında Selçuklular yenildiler.

Haçlı Seferleri Nedenleri

-Türklerin Bizans’ı tehdit etmesi ve Bizans’ın papadan yardım istemesi.

-Papanın sefere katılanlara cennet vaat etmesi.

-Hristiyanlarca kutsal sayılan Kudüs, Antakya ve İznik’in Müslümanlardan geri almak istemesi.

-Müslümanların elinde bulunan İpek ve Baharat yollarının kontrolünü ele geçirme düşüncesi.

Haçlı Seferleri Sonuçları

-Kilise ve papalık ilk defa güç kaybetmeye başladı.

-Kilise ve din adamlarına ola güven ilk defa sarsıldı.

Anadolu’daki Türk ilerleyişi  bir süre durmuştur.

-Doğu-Batı arasındaki ticaret gelişmiştir.

-Avrupa zenginleşti.

-Avrupalılar İslam Medeniyetini yakından tanımışlardır.

One Reply to “6.SINIF KÜLTÜR VE MİRAS

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir